Sinds 1974 liggen de Nederlandse staatsmijnen in Limburg stil. Maar hoe lang nog? DSM, inmiddels uitgegroeid tot een wereldwijd concern in de fijnchemie, overweegt weer onder de grond te duiken.
DSM – afkorting van Dutch State Mines – heeft zijn concessies voor kolenwinning nooit van de hand gedaan. Die aanpak zou het bedrijf uit Limburg wel eens veel geld kunnen opleveren. De prijs van steenkool stijgt namelijk onstuimig. In één jaar tijd is de kolenprijs met meer dan 100% omhooggegaan. De vraag voor DSM is of het rendabel is Nederlandse kolen uit de grond te halen.
Kolencrisis drijft prijs steenkool op 26 februari 2008
Het toenemende gebruik van steenkool voor energieopwekking zorgt volgens grondstoffenanalisten voor een kolencrisis. Grondstoffenspecialisten van Macquarie Research beschrijven dat de toevoer van steenkool beperkt wordt door sneeuwstormen in China, de grootste kolenconsument en -producent ter wereld. Ook in Zuid-Afrika kampen mijnbouwers met stroomstoringen en worden kolen die voorheen bestemd waren voor export gebruikt om het tekort aan stroom op te vangen. Bovendien zorgt hevige regenval in Australië voor leveringsproblemen.
Nieuwe zwarte goud
Deze problemen drijven de prijs van het nieuwe zwarte goud op nu de wereldwijde vraag naar steenkool toeneemt. Van schaarste is echter geen sprake. Volgens wetenschappers is de wereldwijde kolenvoorraad zo groot, dat alle energieverbruikende landen naar schatting nog 200 jaar voorzien kunnen worden in hun honger naar energie.
Kolendeskundige Per Nicolai Martens, lid van de raad van toezicht van het grootste Duitse mijnbedrijf RAG, merkt op dat er een verschil is tussen de voorraad steenkool in de wereld en de hoeveelheid kolen die op een rendabele manier ontgonnen kan worden. ‘Er is geen schaarste in voorraad, er is schaarste in levering’, weet ook kolendeskundige Hans Altevogt van Greenpeace. ‘Europa importeert vrijwel al zijn kolen voor het opwekken van elektriciteit. De prijs voor het importeren en verschepen van bulkgoederen zoals steenkool loopt op. Maar liefst 70% van de prijs voor steenkool bestaat uit transportkosten.’
Mijnen in Engeland weer open
Martens, ook hoogleraar aan de universiteit van Aachen, verwacht dat Europese landen de komende vijf jaar hun eigen grondstoffenvoorraden meer op waarde zullen schatten. ‘Je ziet dat mijnen in Engeland weer open gaan. En ook Frankrijk overweegt zijn concessies opnieuw uit te buiten. Met het groeiende besef dat Europa afhankelijk is in zijn energievoorziening, komt de herwaardering van eigen voorraden. Nu grondstoffen veel duurder worden, is het logisch dat landen kijken naar wat er uit eigen bodem te halen valt.’
Duitsland heeft als een van de weinige landen in Europa nog kolenmijnen die in gebruik zijn. De mijnbouw wordt gesubsidieerd door de Duitse overheid. ‘De mijnbouw hier is niet rendabel, maar dit zou wel eens kunnen veranderen met de oplopende prijzen voor steenkool’, merkt Martens.
Roel Pieper ziet goud in kolenmijnen
Roel Pieper ziet ook wel goud in kolenmijnen. De Nederlandse investeerder is sinds eind vorig jaar een ‘Russische kolenboer’. Met zijn investeringsmaatschappij Itirc heeft hij een belang genomen in een joint venture om een van de grootste kolenmijnen ter wereld te ontginnen in Irkoetsk. De voorraad wordt geschat op een tot drie miljard ton kolen.
Niet alleen de enorme voorraad steenkool is volgens Pieper de investering waard, ook de nieuwe technologie die wordt toegepast biedt perspectief. Er wordt gebruik gemaakt van de zogeheten kolen naar vloeistof-technologie (ctl-technologie) waarbij kolen direct worden omgezet in diesel en benzine. Pieper ziet deze omstreden techniek als een duurzame vorm van energieopwekking uit kolen: ‘Ik overweeg op meerdere plaatsen, niet alleen in Rusland, ctl-varianten in te zetten.’
Grote vraag naar energie
De Russische regering wil de jaarlijkse hoeveelheid kolen die worden gebruikt voor het opwekken van elektriciteit voor 2020 meer dan verdubbelen. Ook in andere Bric-landen als Brazilië, India en China worden enorme hoeveelheden kolen gebruikt voor de grote vraag naar energie. In China bijvoorbeeld, wordt iedere week een nieuwe kolencentrale gebouwd.
Zolang in andere delen van de wereld kolen worden gebruikt, ziet hoogleraar Martens geen reden om kolenmijnen in Europa te verbieden. ‘De Duitse regering heeft besloten in 2018 alle mijnen te sluiten, terwijl de mijnbouw nu juist interessanter wordt.’ Volgens hem leidt het stoppen met kolenwinning in Europa tot vervuiling elders. ‘Wanneer we de kolenvoorraad hier niet aanspreken, leidt dat tot problemen, omdat we onze kolen importeren. De omslag naar alternatieve energiebronnen valt niet in één keer te maken. We zijn afhankelijk van traditionele energiebronnen. Tot 2050 kunnen we niet zonder kolen.’
Geen schone energie
Milieuorganisatie Greenpeace denkt hier anders over. Kolendeskundige Altevogt merkt op dat grote stroomproducenten vijf nieuwe kolencentrales willen bouwen. ‘Deze kolencentrales zijn strijdig met verduurzaming van onze stroomvoorziening. Als energiebedrijven investeren in kolencentrales met overheidssubsidie, is er minder geld beschikbaar voor het ontwikkelen en toepassen van innovatieve technieken voor het grootschalig opwekken van schone energie, zoals windparken op zee.’
Binnenkort publiceert Greenpeace het rapport ‘De wereld achter kolenstroom’, waarin staat dat ‘onze’ kolen uit Zuid-Afrika, Colombia en Indonesië komen. Altevogt: ‘Het rapport verkent de desastreuze milieu- en sociale gevolgen van kolenwinning in die landen. De dubieuze herkomst van steenkool voor Nederlandse centrales is alleen al een reden om kolencentrales uit te bannen. En dan hebben we het nog niet over de CO2-uitstoot van kolencentrales.